TADEUSZ KANTOR "Żyliśmy w wolnym związku. Więcej: żyliśmy w trójkącie. Ja, malarstwo i teatr: Żyłem na wiarę. Ale byłem wierny i jednemu i drugiemu. Nie mógłbym żyć bez obu".

Tadeusz Kantor (1915-1990) był malarzem, rysownikiem, autorem happeningów, twórcą niezwykłego teatru i zarazem teoretykiem - komentatorem własnej twórczości, reżyserem, scenografem, pisarzem, teoretykiem sztuki, aktorem we własnych przedstawieniach, wykładowcą krakowskiej ASP. Czerpał inspiracje z konstruktywizmu i dadaizmu, malarstwa informel i surrealizmu. Kształcił się w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie pod okiem wybitnego scenografa międzywojnia Karola Frycza. Kantor ciągle poszerzał obszar swej aktywności, eksperymentował w zakresie formy, odrzucając jednocześnie sposoby uznane za zużyte. Jego biografia artystyczna jest złożona i dynamiczna, a jej przebieg znaczy kilka odrębnych etapów. W okresie II wojny światowej organizował w Krakowie wraz z przyjaciółmi Teatr Podziemny. Wystawił trzy spektakle: w roku 1942 fragmenty Śmierci Orfeusza Jeana Cocteau i Balladyny Juliusza Słowackiego, zaś w dwa lata później Powrót Odysa Stanisława Wyspiańskiego. Debiut malarski nastąpił w 1945 roku, a szybko formujące się oblicze artysty ukazało rzecznika sztuki nowoczesnej, czerpiącego w tym czasie inspiracje z poetyki surrealizmu. Dzieła powstałe wówczas, w latach 1947-1954/1955, zaliczone zostały do "okresu metaforycznego" w sztuce Kantora. Dekadę po roku 1955 charakteryzuje przede wszystkim uczestnictwo Tadeusza Kantora w światowym nurcie sztuki informel. Potencjał ekspresji i gry przypadku zawarty w tym rodzaju malarstwa abstrakcyjnego, zaowocował w jego twórczości znakomitymi dziełami. Jednocześnie jednak, czas ten to dla Kantora okres o decydującym, także pod innym względem, znaczeniu. Wówczas bowiem wznowił on działalność teatralną w założonym przez siebie w roku 1956 Teatrze Cricot 2. Około połowy lat sześćdziesiątych, po okresie dominacji abstrakcji, Tadeusz Kantor powrócił do sztuki figuratywnej. Spontaniczne malarstwo gestu ustąpiło fascynacji realnym przedmiotem. Odkryte, nie bez udziału teatru, możliwości wykorzystania przedmiotu jako elementu znaczącego i zarazem środka ekspresji, przyniosły obrazy nazwane "emballages", w których artysta począł umieszczać rzeczywiste torby, plecaki, ubrania i parasole. W roku 1965 Tadeusz Kantor zrealizował pierwszy ze swych happeningów. Każdemu zdarzeniu tego typu towarzyszyły manifesty, teksty autonomiczne, szkice koncepcyjne i rysunki. Z czasem jednak coraz więcej jego uwagi pochłaniały realizacje teatralne. Teatrowi przede wszystkim oddał też Kantor dwie ostatnie dekady twórczej aktywności. Powstały wówczas m.in. tak głośne spektakle jak: Umarła klasa (1975), Wielopole, Wielopole... (1980), Niech sczezną artyści (1985), Nigdy tu już nie powrócę (1988), czy wreszcie ostatni, doprowadzony do generalnej próby przed nagłą śmiercią artysty, Dziś są moje urodziny. Od premiery Umarłej klasy rozpoczęło się też światowe tournee krakowskiego teatru Tadeusza Kantora. Konsekwentna droga autora wielu przełomowych zwrotów w polskiej sztuce powojennej, jego sztuka wizualna, realizacje teatralne i świadomość teoretyczna, należą do najciekawszych propozycji artystycznych drugiej połowy XX wieku, i to nie tylko z krajowej perspektywy. Krytycy europejscy zgromadzeni na międzynarodowym sympozjum w paryskim Centre Georges Pompidou mówili o Tadeuszu Kantorze jako "o wielkim artyście końca XX wieku", podkreślając niezwykłe bogactwo jego biografii twórczej.

powrót